Prawo do własnego głosu. Rządowy projekt likwiduje ubezwłasnowolnienie - Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

baner z informacją o likwidacji ubezwłasnowolnienia

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, zakładający całkowite odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia.

Ubezwłasnowolnienie ma zostać zastąpione podmiotowym wsparciem, dopasowanym do indywidualnych potrzeb.

Przełomowa reforma realizuje postanowienia art. 12 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

Przepisy te ostatecznie likwidują archaiczną instytucję ubezwłasnowolnienia, zastępując ją elastycznym systemem wsparcia, który gwarantuje godność, ochronę prawną i zachowanie autonomii obywateli.

Na czym opiera się nowy model wsparcia?

Nowy model wspieranego podejmowania decyzji opiera się na fundamencie praw człowieka.

Zakłada on, że każda osoba dorosła powinna bezwzględnie zachować pełną zdolność do czynności prawnych.

Zgodnie z postanowieniem art. 12 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i w myśl nowego modelu wparcia, osoba wspierana pozostaje jedynym podmiotem i głównym decydentem w swoich sprawach.

Państwo powinno zapewnić jej pomoc dostosowaną do indywidualnych potrzeb wynikających np. z niepełnosprawności intelektualnej, fizycznej, schorzeń wieku podeszłego (takich jak demencja starcza czy choroba Alzheimera) lub innych trudności życiowych.

Jakie elastyczne instrumenty wsparcia wprowadza nowy model?

W miejsce dotychczasowego ubezwłasnowolnienia projekt ustawy wprowadza cztery dopasowane formy pomocy:

  1. Asystent Prawny – oparty na dobrowolnym, pisemnym porozumieniu między osobą potrzebującą pomocy a wybranym asystentem. Pomaga zrozumieć przepisy prawa, umowy i dokumenty urzędowe oraz towarzyszy wspieranemu podczas wizyt w urzędach czy u lekarza. Asystent nie podejmuje żadnych decyzji za osobę wspieraną ani nie działa w jej imieniu.
  2. Kurator Wspierający – ustanawiany przez sąd na czas określony (co do zasady do 5 lat) w sytuacjach potrzeby faktycznego wsparcia w prowadzeniu przez osobę wspieraną jej własnych spraw. Działa analogicznie do asystenta, pomagając w procesie decyzyjnym, bez prawa do reprezentowania czy składania oświadczeń woli.
  3. Kurator Reprezentujący – stosowany przez sąd wyłącznie w sytuacjach, gdy osoba – mimo wsparcia -nie jest w stanie samodzielnie dokonywać określonych czynności prawnych. Sąd precyzyjnie określa obszar jego działania: od pojedynczej sprawy, przez wyznaczoną kategorię spraw (osobistych lub majątkowych), a w sytuacjach wyjątkowych -do prowadzenia wszelkich spraw.
  4. Pełnomocnik Rejestrowany – narzędzie zabezpieczenia interesów na przyszłość, ustanawiane u notariusza. Pozwala obywatelowi samodzielnie wyznaczyć zaufaną osobę, która przejdzie do reprezentowania jego spraw osobistych, majątkowych, zdrowotnych i urzędowych na wypadek ewentualnej utraty zdolności decyzyjnej w przyszłości (z wyłączeniem prawa do głosowania w wyborach).

Jakie mechanizmy ochronne będą zapobiegać nadużyciom w nowym modelu wsparcia?

Projekt wprowadza kompleksowy system mechanizmów ochronnych zapobiegających nadużyciom:

  • Terminowość: instrumenty sądowe (kuratorzy) będą ustanawiane czasowo – standardowo na okres do 5 lat (wyjątkowo do 10 lat w stanach zdrowotnych nierokujących poprawy), po czym sąd przeprowadzi ponowną ocenę sytuacji.
  • Nadzór sądowy: kurator reprezentujący oraz umocowany pełnomocnik rejestrowany będą podlegali nadzorowi sądu oraz będą zobowiązani do uzyskiwania zezwolenia sądu nadzorującego na dokonywanie najistotniejszych czynności w imieniu osoby wspieranej.
  • Centralny Rejestr Pełnomocnictw: baza danych ułatwiająca m.in. bankom, urzędom i sądom natychmiastową oraz bezpieczną weryfikację umocowań pełnomocnika rejestrowanego.
  • Opinie biegłych i odwołania: każde postanowienie sądu będzie mogło zostać zaskarżone, a wydanie decyzji poprzedzone będzie opiniami specjalistów (np. lekarzy, psychologów).

Kiedy model zostanie wprowadzony w życie?

Przyjęcie reformy jest bezpośrednim wykonaniem art. 12 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, ratyfikowanej przez Polskę w 2012 roku.

Wpisuje to Polskę w czołowy trend nowoczesnych państw europejskich, takich jak:

  • Austria,
  • Niemcy,
  • Holandia,
  • Francja,
  • Szwecja,
  • Włochy,

Otwarciem dyskusji nad proponowanymi zmianami było sejmowe wysłuchanie publiczne 2 września br., gromadzące ekspertów, środowiska prawnicze oraz reprezentantów osób z niepełnosprawnościami.

Do wejścia nowych regulacji w życie minie rok od ich ogłoszenia.

Przez ten czas prowadzone będą szkolenia oraz prace nad wdrożeniem systemów teleinformatycznych, gotowych na sprawne funkcjonowanie nowego modelu wsparcia.

Prawo do własnego głosu. Rządowy projekt likwiduje ubezwłasnowolnienie informacje rządowe

Wróć do początku strony