Ponad 1,5 mln osób z niepełnosprawnościami w Polsce stoi dziś przed trudnym wyborem: renta albo rozwój zawodowy. Obecny system blokuje potencjał setek tysięcy osób, a jego zmiana przyniesie korzyści ludziom, rynkowi pracy, finansom publicznym i… samorządom.
Pułapka dla 1,5 mln Polaków
Pułapka rentowa to mechanizm, w którym osoby pobierające rentę z tytułu niepełnosprawności ryzykują jej częściową lub całkowitą utratę po przekroczeniu określonego limitu zarobków.
W praktyce 1,5 mln rencistów – w tym nauczycieli, sprzedawców, pracowników fabryk, rolników czy byłych funkcjonariuszy służb mudurowych – musi mierzyć się z tym dylematem. W 2024 r. ZUS co miesiąc zawieszał wypłatę ok. 6,6 tys. rent i zmniejszał kolejne 3,5 tys.
Osoby z niepełnosprawnością żyją w stanie silnych obaw związanych z podjęciem pracy. Aż 40% z nich rezygnuje z pracy lub rozwoju kariery z obawy przed utratą świadczenia.
Dane z ZUS mówią same za siebie
Jeszcze wyraźniej problem pułapki rentowej obrazują dane, pozyskane z ZUS w trybie informacji publicznej, dotyczące najwyższych kwot zwrotu, jakich zażądał ZUS od rencistów za przekroczenie limitu przychodów w 2024 roku (stan na 16.02.2026):
Od osoby pobierającej rentę socjalną ZUS zażądał zwrotu 24 548,40 zł. Ponad dwa razy więcej bo 54 350,64 zł ZUS zażądał od osoby z niepełnosprawnością otrzymującej rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jednak rekordowa kwota żądania zwrotu wystąpiła w przypadku renty rodzinnej. Tutaj świadczeniobiorca został wezwany do zwrotu 64 249,14 zł.
Inicjatywa społeczna na rzecz likwidacji pułapki rentowej
W grudniu 2024 r., zawiązała się społeczna Inicjatywa na rzecz likwidacji pułapki rentowej, w skład której wchodzi kilkanaście organizacji pozarządowych, niezależni aktywiści i aktywistki oraz organizacje pracodawców.
Inicjatywa występuje z postulatem zniesienia limitów przychodu dla wszystkich rencistów z niepełnosprawnościami. Aktywnie działa i prowadzi dialog z politykami oraz urzędnikami, apelując o realizację tej od dawna oczekiwanej zmiany.
W ramach dotychczasowych działań koalicja:
- działa aktywnie w mediach społecznościowych, publikując na profilach poszczególnych organizacji cykle postów na temat pułapki rentowej,
- publikuje artykuły na temat pułapki rentowej (m.in. https://aktywizacja.org.pl/aktualnosci/pulapka-rentowa-system-ktory-boi-sie-ludzkiej-ambicji/, https://www.zdrowiego.pl/prawo/10643157,pulapka-rentowa-dot-40-osob-z-niepelnosprawnosciami-trzeba-ja-zlikwidowac.html, https://firr.org.pl/pulapce-rentowej-mowimy-stop-artykul/), a także transmituje tematyczne wydarzenia na żywo (z możliwością późniejszego odtworzenia) oraz publikuje inne materiały informacyjno-promocyjne,
- zbiera osobiste doświadczenia osób, dotkniętych mechanizmem pułapki rentowej, które następnie służą do opracowywania materiałów edukacyjnych, udostępnianych w mediach poszczególnych organizacji,
- zorganizowała konferencję prasową „Wspólnie na rzecz zniesienia pułapki rentowej” (https://www.youtube.com/watch?v=jKd9EpZv0pI),
- wystosowała pisma do Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,
- odbyła spotkania z Panią Minister Katarzyną Nowakowską oraz z Panem Ministrem Sebastianem Gajewskim w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Członkowie inicjatywy społecznej na rzecz likwidacji pułapki rentowej
Członkowie społecznej Inicjatywy na rzecz likwidacji pułapki rentowej dla wszystkich rencistów z niepełnosprawnościami:
- Centrum Wsparcia Sp. z o.o.,
- Dolnośląskie Stowarzyszenie Aktywizacji Niepełnosprawnych,
- Dział ds. Absolwentów Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi Stowarzyszenie,
- Fundacja Aktywizacja,
- Fundacja Avalon
- Fundacja Blind&Proud,
- Fundacja Centrum Edukacji Niewidzialna,
- Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego,
- Fundacja Integralia,
- Fundacja Masz Wielką Wartość,
- Fundacja Motywacji i Rozwoju Głuchych,
- Fundacja Otwartych Możliwości,
- Fundacja Strefa Innowacji,
- Fundacja Szansa – Jesteśmy Razem,
- Fundacja Vis Maior Pies Przewodnik,
- profil internetowy Mikołów Bez Barier,
- Małgorzata Szumowska – Niewidzialna Wystawa,
- Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych,
- Konfederacja Lewiatan,
- Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami,
- Polska Fundacja Osób Słabosłyszących,
- Polski Związek Głuchych,
- Polski Związek Niewidomych,
- Fundacja Wózkowicze,
- Pracodawcy RP
oraz niezależni aktywiści i aktywistki.